از تاریخ ۲۵ بهمن‌ماه سال ۱۳۹۹ طرح اعطای کارت اعتباری سهام عدالت به مشمولان این سهام آغاز شد. در این طرح، سهام عدالت افراد به‌عنوان وثیقه نزد بانک قرار می‌گیرد تا بتوانند از اعتبار مشخصی برای خرید کالا و خدمات استفاده کنند. این طرح به‌طور رسمی از سوی بانک‌های ملی ایران و بانک تجارت اجرا شده و فرایند دریافت کاملاً غیرحضوری است.

مشمولان این طرح می‌توانند از طریق اپلیکیشن‌های رسمی هر بانک، کارت خود را فعال کنند و از اعتبار تخصیص‌یافته در فروشگاه‌های دارای دستگاه POS یا در خرید اینترنتی بهره ببرند. این کارت‌ها عملاً مشابه کارت‌های بانکی عادی کار می‌کنند، با این تفاوت که پشتوانه مالی آن از محل سهام عدالت فرد تأمین می‌شود.

نحوه عملکرد کارت و شرایط وثیقه سهام عدالت

بر اساس اعلام رسمی، زمانی که فرد درخواست کارت اعتباری را ثبت می‌کند، بانک بخشی از ارزش سهام عدالت او را به‌عنوان وثیقه نگه می‌دارد. بانک به اندازه درصدی از ارزش سهام، اعتبار در اختیار فرد قرار می‌دهد. در صورتی که دارنده کارت نتواند بدهی را تا پایان دوره بازپرداخت تسویه کند، بانک مجاز است سهام عدالت وثیقه‌گذاری‌شده را بفروشد تا بدهی و سود مشخص‌شده را وصول نماید.

به این ترتیب، سهام عدالت فرد نزد بانک تضمین‌کننده بازپرداخت اعتبار مصرفی خواهد بود. این فرآیند تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار انجام می‌گیرد تا مالکیت سهام عدالت تا حد امکان محفوظ بماند.

روش سهامداری مستقیم

در این روش، فرد مستقیماً مالک سهام شرکت‌های موجود در پرتفوی عدالت خود است. برای دریافت کارت اعتباری در حالت سهامداری مستقیم، شرایط زیر الزامی است:

• ثبت‌نام و تأیید احراز هویت در سامانه سجام (sejam.ir)
• کارگزار ناظر سهامدار باید کارگزاری بانک ملی یا تجارت باشد
• سهامدار نباید هیچ‌یک از سهام عدالت خود را فروخته باشد
• دارنده سهام باید دارای کد بورسی فعال و قابل‌استفاده باشد

پس از بررسی این موارد، سهامدار می‌تواند از طریق اپلیکیشن‌های ایوا (بانک ملی) یا زمرد (بانک تجارت) نسبت به دریافت کارت اقدام کند.

روش سهامداری غیرمستقیم

در این حالت، سهام عدالت افراد به صورت سهام شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی مدیریت می‌شود و فرد به‌طور مستقیم مالک شرکت نیست. شرایط زیر برای دریافت کارت الزامی است:

• ثبت‌نام و احراز هویت در سامانه سجام و دریافت کد بورسی
• نماد شرکت سرمایه‌گذاری استانی باید در سایت Tsetmc.com قابل معامله باشد
• فرد نباید ممنوع‌المعامله، توقیف یا توثیق شده باشد
• وضعیت نماد شرکت باید در بورس فعال و مجاز باشد (در حال حاضر غالب نمادهای استانی متوقف هستند)
• سهامدار باید در پنل کارگزاری بانک ملی یا تجارت ثبت‌نام کند و فرآیند تغییر کارگزار ناظر را انجام دهد

مراحل ثبت درخواست کارت اعتباری سهام عدالت

پس از احراز شرایط، مراحل دریافت کارت به این صورت است:

• ورود به اپلیکیشن ایوا یا زمرد
• انتخاب گزینه «درخواست کارت اعتباری سهام عدالت»
• تکمیل فرم ثبت‌نام و احراز هویت آنلاین از طریق سامانه سجام
• دریافت کد رهگیری و بررسی وضعیت درخواست از داخل اپلیکیشن
• فعال شدن کارت اعتباری و امکان خرید تا سقف مشخص‌شده

مدت اعتبار و شرایط بازپرداخت

مدت زمان اعتبار کارت معمولاً بین ۳ تا ۶ ماه است. پس از پایان دوره اعتبار، دارنده باید مبلغ استفاده‌شده را به بانک بازگرداند. بازپرداخت می‌تواند نقدی یا از طریق تمدید دوره جدید باشد.

در صورت عدم بازپرداخت، بانک براساس توافق، مجاز است نسبت به فروش بخشی از سهام عدالت اقدام کند. این فرآیند کاملاً مبتنی بر مقررات بانک مرکزی و قوانین سازمان بورس انجام می‌شود و بدون احراز شرایط نمی‌تواند به‌صورت خودسر صورت گیرد.

مدارک لازم برای ثبت درخواست

• کارت ملی و شماره ملی دارنده سهام عدالت
• شماره شبا بانکی متعلق به شخص سهامدار
• کد بورسی فعال و وضعیت کارشناسی‌شده در سامانه سجام
• نرم‌افزار ایوا یا زمرد به‌روز و فعال روی تلفن همراه

نکات حقوقی و توصیه‌های پیش از ثبت درخواست

حتماً پیش از ارسال فرم، از طریق واحد پشتیبانی بانک مربوطه وضعیت سهام خود را بررسی کنید. اگر سهام عدالت شما در وضعیت توقیق یا توقف باشد، صدور کارت تا بازگرداندن وضعیت به حالت مجاز امکان‌پذیر نیست.

همچنین توصیه می‌شود اعتبار دریافتی فقط برای خرید کالاهای ضروری مصرف شود، زیرا بازپرداخت آن با سود مشخص پیگیری خواهد شد.

جمع‌بندی نهایی

کارت اعتباری سهام عدالت یکی از گام‌های دولت در جهت تسهیل دسترسی مردم به منابع مالی کوتاه‌مدت است. با استفاده از این کارت، دارندگان سهام عدالت بدون فروش دارایی خود، می‌توانند از اعتبار کوتاه‌مدت مبتنی بر سهام استفاده کنند. در حال حاضر این طرح صرفاً در بانک‌های ملی و تجارت فعال است و به مرور زمان قرار است سایر بانک‌ها نیز به آن بپیوندند.