رویکرد جدید دولت در حمایت معیشتی

به‌گفته مسئولان سازمان برنامه و بودجه، دولت در لایحه بودجه ۱۴۰۵ به دنبال تغییر بنیادین در شیوه پرداخت یارانه‌هاست. رویکرد امسال بر تمرکز کامل منابع ارزی بر اجرای طرح حمایتی کالابرگ قرار گرفته است؛ به این معنی که برخلاف سال گذشته که بخشی از درآمدهای ارزی برای جبران کسری بودجه مصرف می‌شد، این بار تمام منابع حاصل از تفاوت نرخ ارز فقط به تأمین کالابرگ اختصاص می‌یابد.

اهداف این سیاست شامل کاهش انحراف مصرف یارانه‌ها، تضمین دسترسی خانوارهای کم‌درآمد به کالاهای اساسی، و تقویت امنیت غذایی خانوارهای ایرانی است. با اجرای این طرح، دولت می‌خواهد اطمینان دهد که یارانه‌ها مستقیماً در کالاهایی مانند برنج، روغن، گوشت و لبنیات مصرف شود، نه در مصارف غیرضروری یا نقدی.

مراحل تدوین و بررسی بودجه

بر پایه اعلام رسمی، سازمان برنامه و بودجه کشور در حال تدوین نهایی لایحه بوده و نسخه اولیه آن در آذر ماه به هیئت دولت ارائه خواهد شد. در این نسخه، دو محور اساسی مورد توجه ویژه قرار گرفته است:

• تعیین نرخ ارز کالاهای اساسی و آثار آن بر بودجه عمومی کشور؛
• نحوه تخصیص منابع حاصل از تفاوت نرخ ارز به طرح کالابرگ الکترونیکی.

این تغییرات بخشی از مسیر اصلاحات اقتصادی گسترده‌تری است که دولت برای پایدارسازی حمایت معیشتی در نظر دارد.

محاسبات و آثار اقتصادی طرح

بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که اگر نرخ ارز ترجیحی کالاهای اساسی از سطح فعلی ۲۸,۵۰۰ تومان به محدوده ۳۵ تا ۴۰ هزار تومان تغییر پیدا کند، منابع قابل توجهی به دست خواهد آمد. دولت قصد دارد تمام درآمد حاصل از این تفاوت را به شکل مستقیم صرف اجرای طرح کالابرگ کند. به این ترتیب نه‌تنها امکان تأمین یارانه کالاهای ضروری فراهم می‌شود، بلکه از فشار بر بودجه عمومی نیز کاسته خواهد شد.

اقتصاددانان معتقدند اجرای این سیاست، اگر با نظارت دقیق همراه باشد، می‌تواند مانع از افزایش بی‌رویه تورم شود، چرا که پرداخت کالایی یارانه‌ها باعث افزایش هدف‌مندی مصرف، کنترل تقاضا و تأمین پایدار اقلام اساسی می‌شود.

جزئیات اجرایی طرح کالابرگ

کالابرگ الکترونیکی قرار است از طریق سامانه‌های دیجیتال یا اپلیکیشن‌های بانکی فعال شود. هر خانوار ایرانی سهمیه کالایی مشخصی دریافت می‌کند و می‌تواند اعتبار تخصیص‌یافته را برای خرید کالاهای مجاز استفاده نماید. فرایند تمدید سهمیه ماهانه به صورت خودکار انجام خواهد شد و پرداخت‌ها دیگر به‌صورت نقدی در حساب خانوارها نخواهد نشست.

برنج، روغن، گوشت، مرغ، لبنیات و سایر اقلام تغذیه‌ای اساسی بخشی از فهرست اولیه کالابرگ هستند. این کالاها بر اساس نیاز واقعی و میزان مصرف خانوار در دهک‌های مختلف تنظیم می‌شوند تا عدالت در تخصیص حمایت‌ها رعایت گردد.

چشم‌انداز معیشتی و تاثیر اجتماعی

اجرای منظم کالابرگ از مرحله نخست سال ۱۴۰۵ می‌تواند تحولی چشمگیر در شیوه حمایت اجتماعی دولت ایجاد کند. کاهش بی‌نظمی پرداخت‌های نقدی، تقویت قدرت خرید خانوارهای کم‌درآمد، کنترل قیمت کالاهای پایه، و تضمین امنیت غذایی از جمله مزیت‌های مورد انتظار این طرح است. با این کار، دولت به سمت اصلاح ساختار نظام یارانه‌ای و هدایت منابع عمومی به مسیر مؤثرتر و شفاف‌تر حرکت می‌کند.

جمع‌بندی

به‌صورت کلی، لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ بیش از هر چیز بر نوسازی شیوه توزیع یارانه‌ها تمرکز دارد. جایگزینی پرداخت نقدی با کالابرگ الکترونیکی، همراه با تخصیص کامل منابع ارزی حاصل از تفاوت نرخ ارز، می‌تواند پایه‌گذار نظام جدیدی از حمایت معیشتی باشد که هم اقتصادی، هم اجتماعی، و هم فناورانه است. کارشناسان اجرای این طرح را نقطه عطفی در تحول نظام رفاه عمومی کشور ارزیابی کرده‌اند.