شروط اصلی دریافت نفقه چیست؟ نفقه شامل چه مواردی می‌شود و به چه کسانی تعلق می‌گیرد؟

به گزارش کارگزین خبر،

نفقه یکی از مهم‌ترین حقوق مالی در ازدواج است که بسیاری از خانواده‌ها درباره شرایط دریافت، موارد مشمول و شیوه مطالبه آن سؤال دارند. در این گزارش، نفقه را به زبان ساده و مطابق قانون توضیح می‌دهیم.

نفقه چیست؟

نفقه، هزینه‌ای است که مرد برای تأمین نیازهای متعارف همسر خود می‌پردازد. طبق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، نفقه شامل «همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن» است و محدود به چند مورد خاص نیست؛ ملاک اصلی، عرف و شأن و وضعیت زن است.

چه کسانی می‌توانند نفقه دریافت کنند؟

۱) نفقه زن در عقد دائم

در ازدواج دائم، زن از زمان جاری شدن عقد نکاح حق نفقه دارد. اشتغال یا داشتن درآمد برای زن مانع دریافت نفقه نیست و مرد مکلف به پرداخت است.
همچنین در اصلِ حق نفقه، توان مالی مرد شرط ایجاد حق نیست؛ اما در پیگیری کیفریِ ترک انفاق، موضوع «تمکن مالی» اهمیت پیدا می‌کند.

۲) نفقه زن در عقد موقت (صیغه)

در عقد موقت، زن اصولاً حق نفقه ندارد. طبق ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی، در عقد انقطاع زن نفقه ندارد مگر اینکه:

• پرداخت نفقه شرط ضمن عقد شده باشد؛ یا
• عقد بر مبنای پرداخت نفقه جاری شده باشد.

۳) نفقه فرزند

نفقه فرزند اصولاً بر عهده پدر است. پس از فوت پدر یا عدم توانایی مالی او، این مسئولیت به جد پدری منتقل می‌شود و در صورت ناتوانی آنان، ممکن است مادر مسئول پرداخت شود.
نفقه فرزند شامل هزینه‌های متعارف زندگی مانند مسکن، پوشاک، خوراک و موارد ضروری است؛ همچنین هزینه تحصیل تا مقاطع اجباری می‌تواند جزو نفقه محسوب شود.

در چه صورت زن نفقه نمی‌گیرد؟ (ناشزه بودن)

اگر زن بدون دلیل موجه از تمکین خودداری کند، حق نفقه از او ساقط می‌شود. با این حال، قانون در برخی وضعیت‌ها به زن اجازه عدم تمکین می‌دهد و در این حالت‌ها ممکن است همچنان نفقه برقرار باشد.

میزان نفقه چقدر است و چگونه تعیین می‌شود؟

در قانون مبلغ ثابت و مشخصی برای نفقه تعیین نشده است. ملاک، نیازهای متعارف زن و شأن و وضعیت اجتماعی او است. عواملی مانند سن، تحصیلات، جایگاه خانوادگی، محل زندگی و شرایط عرفی در تعیین میزان نفقه اثرگذارند.
اگر توافقی بین زن و مرد نباشد، دادگاه معمولاً موضوع را برای تعیین مبلغ به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع می‌دهد.

نفقه بعد از طلاق چه می‌شود؟

پس از طلاق، اصولاً نفقه به زن تعلق نمی‌گیرد؛ اما دو حالت مهم وجود دارد:

• طلاق رجعی: مرد تا پایان مدت عده موظف به پرداخت نفقه است.
• بارداری زن: صرف‌نظر از نوع طلاق، مرد تا پایان وضع حمل باید نفقه پرداخت کند.

نفقه معوقه (گذشته) و نحوه مطالبه

زن می‌تواند نفقه ایام گذشته را نیز مطالبه کند؛ مشروط بر اینکه در آن مدت تمکین داشته باشد و مرد پرداخت نکرده باشد.
برای مطالبه، معمولاً باید دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادگاه خانواده ارجاع شود.